Anima Mundi schets

Anima Mundi, “Ziel van de Wereld”

Het kunstwerk Anima Mundi, letterlijk vertaald  “Ziel van de Wereld” is geïnspireerd op de Griekse Agora of Stoa. Een zuilen-galerij waar de mensen destijds bij elkaar kwamen om te filosoferen over het leven of om even tot zichzelf te komen. Zo is ook Anima Mundi bedoeld. Het kunstwerk, geeft met twee poorten toegang tot een galerij van monumentale zetels  en vormt hiermee een afspiegeling van de weg die ieder mens in zijn leven gaat. Door haar monumentaliteit zal het betreden van Anima Mundi  een onverwachte verwondering oproepen. Een mystieke plek waar mensen als vanzelf stil zijn en zich bewust worden dat zij deel zijn van de natuur. Een ieder zal deze stilte en de verbondenheid met de natuur op zijn eigen unieke manier  ervaren.

Begin jaren ’80 ontstaat het conceptuele kunstwerk Anima Mundi, als keerpunt in het Westers materialistisch denken. De kunstenaars nodigen landschapsarchitecten van Staatsbosbeheer uit om vanuit hun visie op de nieuwe natuur, de Anima Mundi als stilte-plek in het Nederlandse landschap te integreren. Een 13tal bijzondere locaties variërend van het Eiland Pampus tot het Mali-veld in Den Haag werden geïnitieerd.

Anima Mundi, de Quantum-sprong

Anima Mundi geeft, als eigentijdse, open en toegankelijke tempel, de gelegenheid aan mensen om zich tijdelijk te onttrekken aan de wereld om hen heen. Door de geschiedenis heen zijn er altijd bijzondere en betekenisvolle stilte-plekken ontstaan, waar mensen de rust in de prachtige natuur vinden om zich te bezinnen.  Als je door de open poorten van de Anima Mundi loopt, zie je aan weerszijden 7 monumentale Zetels waarop mensachtige figuren zetelen. Samen vormen ze een soort vergadering van rechters over de geest van de tijd; “hoe nu verder met de wereld en de mensheid”. Een van de figuren buigt het hoofd en vraagt daarmee om antwoorden op de 3 grote levensvragen: 
Wie ben ik? Wat is de zin van mijn Leven? en hoe geef ik mijn Leven vorm? 
 Hier ontstaat de bewustwording dat in het wonder van de schepping alles met alles verbonden is. Deze bewustwording noemen wij de Quantum-sprong en is verbeeld in de gebogen knop. Op de rugzijden van de Zetels zullen in de loop der jaren korte uitspraken van hedendaagse filosofen over de veranderingsprocessen in de wereld worden aangebracht en in de vloer liggen de 6 symbolen die verwijzen naar het kunstproject  The Spiritual Garden.

Het kunstwerk Anima Mundi heeft een lengte van 100m, een breedte van 14,88m en hoogte van 6,66m. Zij is bedoeld als een inspirerende hedendaagse contemplatieve multiculturele open ontmoetingsplek van de 21e eeuw, waar 2 x 7 rechters tegenover elkaar in vergadering bijeen op monumentale zetels zitten om zich te beraden over de geest van de tijd. De rechter in het midden buigt het hoofd. Deze buiging is de verbeelding van een keerpunt – de Quantum-sprong – de bewustwording van de mens dat hij medeschepper is op deze aarde. 
2 identieke Architecturale poorten kaderen het spanningsveld tussen hemel en aarde in het evolutionaire spel van tijd en ruimte. Het materiaal van het kunstwerk is Corten-staal, deze duurzame staalsoort heeft de kleur van de aarde.

In de geschiedenis van de mensheid speelt de mannelijke en de vrouwelijke polariteit een essentiële rol. De Anima en de Animus zoeken volwaardige harmonie. Op de rugleuningen van de zetels ontstaan in de loop der tijd korte uitspraken van 6 mannelijke en 6 vrouwelijke briljante geesten uit het veld van de Changing Awareness. De 2 middelste Zetels blijven onbeschreven. Bij de quotes kunnen we denken aan inspirators als Karen Armstrong, de Dalai Lama, Nelson Mandela, Ervin Laszlo, Lynne Mc Taggart e.a. als spiegel van de ziel, als geest van de tijd.

Zo groeit Anima Mundi uit tot een universele hedendaagse contemplatieve ontmoetingsplaats, een Agora of Stoa, zoals ook Stonehenge, Eastern Island, Auroville India, The Gates van Christo en de pelgrimage Santiago Di Compostella.

Anima Mundi – “Ziel van de Wereld”: een inspirerende krachtcentrale van de groei naar een nieuw mens- en wereldbeeld.

Lees meer

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Lees Filosofische bespiegeling Anima Mundi, door Benedict Broere
Bloem, Mens, Gouden Plant, kunstenaars Huub & Adelheid Kortekaas, Zaailing, Unifying Field, Metafische Tuin,
Bloem / Mens / Gouden Plant

Filosofische bespiegeling Anima Mundi, door Benedict Broere, 2014
Anima Mundi, een tempel van de 21e eeuw, als krachtcentrale van de groei naar een nieuw mens- en wereldbeeld

Voor menigeen in de moderne cultuur met z’n overwegend materialistisch wereldbeeld, zullen de woorden ‘Anima Mundi’ of  ‘Ziel van de wereld’ de gedachte oproepen van iets uit een ver verleden. Als ware het een idee die ooit van belang was, maar die men in de afgelopen eeuwen gaandeweg heeft verlaten. Toch gaat het hier over een concept dat tot de kernideeën van de Westerse filosofie behoort, zoals het ook nauw verwant is met concepten uit de Oosterse filosofie. Waarbij het een opvatting betreft die met de wetenschappelijke ontwikkelingen van de afgelopen eeuw – in fysica, chemie en biologie – weer belangrijk aan actualiteit heeft gewonnen. Allereerst iets over de geschiedenis.

In de Westerse filosofie zie je het concept van de Anima Mundi voor het eerst verschijnen bij Plato, die spreekt over de goden als onsterfelijke levende wezens en toegerust met een ziel en lichaam. Hij verwijst daarvoor vooral naar planeten en andere hemellichamen, en ziet dan de wereld als geheel als de grootste god, de Anima Mundi, ‘een waarneembare god, de grootste en de beste, de mooiste en volmaaktste, dit éne heelal, eniggeboren’ (Timeaus).1 Daarnaast spreekt hij in zijn beroemde grotvergelijking ook van de ‘Idee van het Goede’, de hoogste Idee of Vorm in de hiërarchie van Ideeën, het onveranderlijk principe dat aan de basis ligt van het bestaan van alle kosmos.2 En als je dan beide concepten combineert, dat van de Anima Mundi en de Idee van het Goede, dan verschijnt er het volgende beeld zoals de filosoof Fernand Bossier dat geeft van de platonische fysica:
“Immanent in de wordende kosmos is alleen de goddelijke wereldziel, die de gehele kosmos animeert, ordent en leidt vanuit een gaaf inzicht in de onveranderlijke Vorm.”3
Deze visie van Plato heeft een doorwerking in het denken van zijn leerling Aristoteles, in die zin dat hij een doelgerichtheid ziet in de wereld en schrijft: ‘de god en de natuur doen niets tevergeefs’ (De Coelo).4 Een evenwel veel uitgebreider doorwerken is te vinden bij de filosoof Plotinus, die de Anima Mundi ziet als emanatie vanuit de Geest, die vervolgens emaneert vanuit het Ene, en die tegelijk ook een streven is naar weer de vereniging in het Ene. Of zoals de hoogleraar middeleeuwse filosofie J.A. Aertsen dit omschrijft:
“Al het uitgestroomde streeft naar vereniging met het ene, het wordt gekenmerkt door een eros naar het goede.”5
Verdere uitwerkingen van dit denken zijn te vinden bij bijvoorbeeld de filosofen Eriugena, Cusanus, Marsilio Ficino, Spinoza, Leibniz en Hegel. De laatstgenoemde schrijft bijvoorbeeld:
“De wereldgeschiedenis is de ontvouwing van de Geest in de tijd, zoals de Idee zich als natuur in de ruimte ontplooit.”6

Aldus zien we in deze korte schets het beeld van de kosmos als een samenhangende en levende veelheid, die zich ontplooit vanuit een oorspronkelijke eenheid, een oorspronkelijke idee. En die zich beweegt naar toekomstige eenheid, als ware het iets dat lééft, een organisme, een levend en zich ontwikkelend geheel. Als zouden wij mensen deel zijn van een groot leven, of daar zelfs een voortzetting van zijn.
Een hiermee verwant idee is te vinden in de Oosterse filosofie. In bijvoorbeeld de filosofie van India staat centraal het concept ‘Brahman’, het wereldprincipe. In de Upanishads wordt hierover geschreven:
“Brahman is het absolute. Alles wat bestaat, is Brahman of het heilige Woord, dat niet kan worden verklaard. Het is onvoorwaardelijk en zonder eigenschappen. Het is de wereldziel, die alle zielen omvat, zoals de oceaan alle waterdruppels omvat waaruit hij bestaat.”7
In daarnaast de filosofie van China is van groot belang het begrip ‘Tao’, ‘de Weg’, ‘die het universum gaat’.8 De sinoloog Joseph Needham schrijft over de eerste taoïsten:
“Zij legden bijvoorbeeld de nadruk op het één geheel vormen van mens en natuur. Het Tao was de orde van de natuur; je zou kunnen zeggen de immanente godheid. Zij wezen elk onderscheid tussen geest en materie af; hemel, aarde en mens (thièn, ti, zjen) stonden in wederzijdse afhankelijkheid.”9

De Anima Mundi lijkt aldus op een archetype dat in een rijke variatie verschijnt in het denken van diverse filosofen in Oost en West.10 Zoals deze idee nog in de huidige tijd te vinden is bij bijvoorbeeld de bioloog Rupert Sheldrake, die schrijft:
“Er is een kosmische verbeeldingskracht, de verbeeldingskracht van de anima mundi, de ziel van het universum.”11
Maar zoals gezegd, het concept Anima Mundi staat haaks op wat in de Westerse cultuur in de afgelopen eeuwen de heersende idee is geworden. De idee namelijk die zegt dat heel het universum puur willekeurig opgekomen en zich machinaal bewegende materie is. Men gaat er dan vanuit dat het universum een soort machine is, en dat ook wij mensen strikt genomen louter machine en materie zijn. Waarbij ons eigen bewustzijn niet meer is dan een epifenomeen, een illusoir bijproduct van de activiteit van onze hersenen. Waarmee dus het idee van een goddelijke geest en creatief universum volstrekt taboe is.
Heeft daarom een hernieuwde oriëntatie op een zo spiritueel concept als de Anima Mundi wel zin? Want waarom zou je eigenlijk een dergelijk concept weer denken, als de overheersende idee is dat de wereld puur materie is. Dat het een soort ‘ding’ is waar je je als mens weinig mee verbonden voelt en waar je haast onverschillig op uitkijkt?

Wel, modern wetenschappelijk onderzoek geeft redenen om te denken dat juist een concept als de ‘Anima Mundi’ weer actueel is. Want de fysica suggereert dat uiteindelijk alle materie sterk energie-geladen beweging is.12 Die zich weliswaar voltrekt in inherent onvoorspelbare processen, maar die diep daarbinnen toch bepaald is door een uitgebreide reeks van wiskundige wetten en constanten.13 Waarmee dus de wetenschap spreekt van de materie als beweging plus orde. Wat op zich de suggestie oproept als zou het een denken zijn dat beweegt in ordelijke patronen. En dat op die manier maakt dat dit universum er is en zich nog ontwikkelt ook.
Als we vervolgens kijken naar het woord ‘Anima’, dan zien we dat dit Latijnse woord te maken heeft met betekenissen als: adem, blazen, geest en wind.14 Waarmee de ‘kosmische verbeeldingskracht’ waar Rupert Sheldrake van spreekt, is als wijzen op een kracht die beweegt, zoals de wind de takken en bladeren beweegt van een boom. Zodat gezien vanuit de fysica je zou kunnen spreken van een kracht die creatief is en beweegt en die bijvoorbeeld de elementaire deeltjes zodanig beweegt, dat die deeltjes zèlf bestaan, èn dat er in hun onderlinge organisatie atomen zijn, en moleculen, planten, dieren, de mens, planeten, sterren, enzovoort. Zoals er in dat bewegen ook algemeen de ontwikkeling is van het universum.15
De moderne wetenschap geeft dus inzichten die suggereren dat de natuur door en door creatief is. En waarmee de natuur ons tracht te vertellen dat wij mensen niet maar zijn als per ongeluk opgekomen in een wereld van bewusteloze materie. Maar dat veeleer alles – wereld, natuur, universum – op de een of andere manier te maken heeft met geest en creativiteit.
De hoogleraar filosofie Thomas Nagel wijst hierbij op ook het enorm complexe van bijvoorbeeld een cel, dat zich moeilijk laat verklaren vanuit eerdere en meer eenvoudige bestaansvormen. Zoals hij ook wijst op het raadselachtige bestaan van bewustzijn in samenhang met de biochemie van de hersenen. Om dan te suggereren dat bewustzijn iets is dat heel fundamenteel in de wereld steekt. Hij schrijft bijvoorbeeld in zijn veel bediscussieerde boek Geest en Kosmos:
“Wij zijn zelf grootschalige, complexe voorbeelden van iets dat zowel objectief fysisch van buiten is als subjectief geestelijk van binnen. Misschien doordringt de basis voor deze identiteit de hele wereld wel.”16
De filosoof Graham Dunstan Martin zegt het nog wat explicieter:
“Aan het begin van de eenentwintigste eeuw is er genoeg bewijs voor de werkelijkheid van de ziel en de deelname daarvan in het bestaan van een goddelijke Geest die het heelal heeft geschapen en in stand houdt.”17

Met de Anima Mundi verschijnt er aldus de idee van het universum als een groot levend en creatief gebeuren. Wat dan de mens een veel natuurlijker thuis is dan het universum als puur willekeurig opgekomen en in zichzelf zinloze en bewusteloze materie. Want in een dergelijk levenloze en doelloze wereld zijn wij met onze creativiteit en intentionaliteit als een vreemd incident in een voor ons bestaan volstrekt onverschillig heelal. Wij zijn dan als een anomalie, een eigenaardige afwijking van het gangbare, de valse noot in een melodie.
In een wereld evenwel als van de Anima Mundi, is er juist wèl creativiteit en intentionaliteit en samenhang, die de mens op een heel natuurlijke wijze bevat en omgeeft. En die ons de mogelijkheid geeft om met behulp van inzicht – inzicht in bijvoorbeeld Plato’s Idee van het Goede – aansluiting te vinden op die Anima Mundi. Dat we ermee overeenstemmen en in het licht verschijnen van haar zin en harmonie. Dat we harmonieus klinken in haar muziek.

Het kunstwerk ‘Anima Mundi’ wil het denken hierover stimuleren. In het vanuit bestaande spiritualiteit suggereren van een universele spiritualiteit. En in het zijn van een contemplatieve ontmoetingsplaats en een multiculturele krachtcentrale op weg naar universeel mondiaal bewustzijn.18
Het toont de Rechters van de tijd als geweten van de wereld. In vergadering gezeten als kiemen en met hoofden als knoppen, die het potentieel symboliseren van wat er mogelijk is aan wereld. Aan wereld die meer één is en meer in harmonie is met de werkelijkheid. En die mogelijk is te groeien vanuit bestaande tradities in spiritualiteit. Zoals die in de vloer van de tempel zijn weergegeven in de vorm van symbolen van jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Het is deze bestaande diversiteit in religie van waaruit het mogelijk is te komen tot een universele spiritualiteit, die is weergegeven met een eigen symbool tussen de andere.
De ‘Anima Mundi’ probeert daarmee te neigen tot die mogelijkheid van nieuwe werkelijkheid, tot die mogelijkheid van een universele spiritualiteit. Het is als pogen een kwantumsprong te bewerkstelligen in het denken. Dat er plots een moment is van ‘Eureka!’, van ‘Aha!’ en: ‘ik heb het!’
Of van misschien wel mystieke verlichting. Dat je ineens valt in wat er is. Als ware het een soort van ‘wakker worden’, als van de Boeddha.19
Zoals dit ontwaken in de ‘Anima Mundi’ verbeeld is in de gebogen knop, het gebogen hoofd van één van de Rechters van de tijd. Bij wie plots het besef doorbreekt van de enorme samenhang in alles. En van de verbindende Bron van alle leven en werkelijkheid.

Is het ons mogelijk een dergelijke sprong te maken? Van bestaande wereldreligies naar een spiritualiteit die meer universeel is? Is het ons mogelijk tot een nieuw mens- en wereldbeeld te komen? Dat we ontwaken in een nieuwe Renaissance?
De Anima Mundi lijkt ons naar een zinvol thuis te bewegen. Dat we werkelijk in de wereld zijn en dat we daar niet maar als een vreemd voorwerp in verloren zijn. Maar dat we kosmos zijn in die kosmos, creativiteit in die Creativiteit, medeschepper in haar Kunst.
Voor een meer zinvol bestaan is het wenselijk te denken over wat verbindt. Over wat ons verbindt met elkaar, en wat ons verbindt met de kosmos. Het is goed besef te hebben van ons ingebed zijn in de Anima Mundi, de ziel van de wereld.

Zie Noten onder Anima Mundi:  http://members.chello.nl/b.broere/index.htm

Benedict Broere, 2014

Het ontstaan en groeiproces Anima Mund1

In 1978 bouwen Huub & Adelheid Kortekaas een nieuwe woon- en werkplek ‘De Essenhof’ in Winssen. Vanuit het verlangen naar betekenis-geving plaatsten zij op het nog maagdelijke terrein een drietal Tempels van stralende eenvoud als verwijzing naar de architectonische metafysische kracht van de natuur.  Als alchemisten op zoek naar de fundamentele ordeningsprincipes van de werkelijkheid. De Tempel als concentratiepunt waar natuur en boven-natuur elkaar ontmoeten. Het fenomeen Tempel vormt een poëtisch liefdesspel tussen donker en licht, tussen binnen en buiten, tussen hemel en aarde. Deze eerste 3 Tempels krijgen een grondmaat van 1.80 x 1.80 m: “De Maat van de Mens”.  In de drie tempels planten zij respectievelijk 1, 2 en 3 Knoppen van 1.80 m hoog. Na lang aarzelen wordt de knop in de middelste tempel bekleed met bladgoud. Goud als symbool voor de ontwakende spirituele dimensie van alle leven.
In het verlangen om economie en spiritualiteit dichterbij elkaar te brengen verdelen ze het economische getal 100 in 3 x 33 + 1 en om de scheppende kracht van het getal zichtbaar te maken, leggen zij als rituele daad, 3 akkers aan van elk 33m lengte en 1.80m breed, als paden naar de Tempels. De `Menselijke Maat` en het spanningsveld van ordening en getallen vormt vanaf nu een natuurlijk onderdeel van hun werk.
De Knoppen in de beschermde ruimten van de 3m hoge Tempels groeien in 1982 langzaam van binnen naar buiten en nemen plaats op monumentale Zetels als uitdrukking van de majestueuze dimensie van de natuur. De rugzijden van de eerste Zetels zijn gelijk aan de afmeting van de opening van de Tempels.

Hier ontstaat begin jaren ’80 het conceptuele kunstwerk Anima Mundi, als keerpunt in het Westers materialistisch denken. Het kunstenaarsduo nodigt landschapsarchitecten van Staatsbosbeheer uit om vanuit hun visie op de nieuwe natuur, de Anima Mundi als stilte-plek in het Nederlandse landschap te integreren. Een 13tal zeer bijzondere en heel diverse ontwerpen zagen het licht, variërend van het Eiland Pampus tot het Mali-veld in Den Haag.

Animatie Anima Mundi 1995

Stichting Anima Mundi  * www.anima-mundi.nlinfo@anima-mundi.nl

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren